Uwaga: przeglądasz tę stronę na urządzeniu o niewielkim ekranie (szerokość < 640px). Niektóre zamieszczone w artykule ilustracje i animacje mogą stać się nieczytelne po dopasowaniu ich do rozdzielczości tego ekranu.

Yestok.pl

Jerzy Moruś

© Wszystkie prawa zastrzeżone. Wykorzystanie całości serwisu lub jego fragmentów bez pisemnej zgody autora zabronione.

Jak w „ręcznie” przygotowanym spisie treści ustawić numery stron wyrównane do wspólnej krawędzi.



Bardzo często – niezbędny w pracy – spis treści tworzony jest poprzez wpisanie jego elementów, pozycja po pozycji w taki sposób, że po ostatnim wyrazie w każdej pozycji spisu, stawia się spację a następnie tyle kropek aby dopisany na końcu numer strony znajdował się po prawej stronie. W efekcie w uzyskanym spisie treści nie daje się wyrównać numerów stron tak aby tworzyły kolumnę liczb wyrównanych na ostatniej cyfrze. Poniżej ilustracja tego zagadnienia (celowo znacznie przejaskrawiona):


Przykładowy, ręcznie przygotowany spis treści
Rys. 1: Przykład spisu treści.


Liczby po prawej stronie zazwyczaj dają się „prawie” wyrównać, jednak uważne przyjrzenie się ukazuje minimalne różnice. Problem ten można oczywiście rozwiązać, wcześniej jednak warto zwrócić uwagę na to, że gdyby przygotowywano tekst z wykorzystaniem wiedzy o możliwości tworzenia hierarchicznej struktury tekstu, w ogóle by nie wystąpił, ponieważ istniałaby wówczas możliwość wygenerowania spisu treści na podstawie aktualnej wersji dokumentu.

Przygotowanie spisu treści w sposób „ręczny” powoduje, że każda zmiana w treści dokumentu powodująca zmiany w jego długości, wymaga każdorazowej analizy czy, i ewentualnie co, należy zmienić w spisie treści. Nie tylko zmiany długości tekstu ale i zmiany tytułów rozdziałów wymagają dokonywania stosownych zmian.

Problem wyrównania numeracji stron występuje, ponieważ tekst pisany jest czcionką proporcjonalną, to znaczy taką, w której miejsce dla każdego znaku wyznacza jego wielkość. Litera „W” jest szersza od znaku kropki, więc zajmuje więcej miejsca w dokumencie. Stawiane w spisie treści kropki, zaczynają się w różnym miejscu wiersza i nie ma gwarancji, że można je zakończyć na wspólnej pozycji. Jeśli dodatkowo uwzględnimy możliwość zmiany formatowania czcionek w pewnych fragmentach tekstu, to problem może być bardziej poważny niż przedstawiony w powyższym przykładzie.



Znajdźmy rozwiązanie problemu wyrównania elementów wielolinijkowego tekstu względem dowolnego położenia w wierszu. Przede wszystkim przypomnijmy sobie, że w programie Word istnieje kilka rodzajów tabulatorów, spośród których najczęściej (zazwyczaj podświadomie) wykorzystywanym jest zwykły tabulator, pozwalający po prostu wciąć tekst. Tabulator jest bowiem tylko znacznikiem umieszczonym w obrębie linijki tekstu, wskazującym najbliższe miejsce, do którego po naciśnięciu klawisza tabulacji ma zostać przesunięty kursor wstawiania tekstu. Działanie klawisza tabulacji jest ściśle związane z tabulatorem. Samo naciśnięcie klawisza tabulacji wstawia do dokumentu niedrukowalny znak tabulacji. Znak ten powoduje jednocześnie przestawienie kursora tekstowego do najbliższego tabulatora w tym wierszu. Znak ten, tak jak znak klawisza ENTER, podziału strony czy „twardej spacji” można zobaczyć w dokumencie tylko w trybie pokazywania wszystkich znaków. Widać go na poniższej ilustracji w postaci poziomej strzałki skierowanej w prawo. Jeśli klawisz tabulacji został użyty wewnątrz już istniejącego tekstu, spowoduje przesunięcie całego tekstu leżącego na prawo od tego znaku do pozycji najbliższego tabulatora. Znak tabulacji wstawiany jest dość często, bo użytkownicy szybko zauważają, że po naciśnięciu klawisza tabulacji uzyskuje się dodatkowe wcięcie tekstu.


Przykład użycia znaku tabulacji w tekście
Rys. 2: Znak tabulacji, wstawiony po imionach,
przesuwa nazwisko na pozycję najbliższego tabulatora,
w tym wypadku - tabulatora domyślnego.


Na poziomej linijce umieszczonej nad tekstem, na szarym tle, pod liczbami linijki, widać delikatne zaznaczenia występujące co 1,25 cm. (jeśli linijki nie widać na ekranie proszę wybrać polecenie „Widok-Linijka” a w Wordzie 2007 zaznaczyć opcję „Linijka” w zakładce „Widok” w grupie „Pokazywanie/ukrywanie”). Te zaznaczenia to właśnie pozycje tabulatorów w tym konkretnie przypadku tabulatorów domyślnych. Widać je także na rys. 2. Autor może w obrębie linijki wstawić własny tabulator, wówczas wszystkie poprzedzające go tabulatory domyślne zostaną usunięte. W obrębie linijki można umieścić wiele różnych, własnych tabulatorów



Wyróżnia się następujące tabulatory:

Oddziaływanie tabulatorów przerywane jest oczywiście także wtedy gdy ich wpływ nie ma już żadnego znaczenia, np. gdy tekst wprowadzany przy tabulatorze prawym jest dłuższy niż pozostawiona na ten tekst przestrzeń. Znak tabulacji pozostaje jednak w tekście. Na ilustracji poniżej pokazuję symbole tabulatorów jakich może użyć piszący. Każdy symbol odpowiada rodzajowi tabulatora. Tabulatory domyślne reprezentowane są delikatnymi znacznikami pod linijką.


Symbole tabulatorów
Rys. 3: Symbole używanych tabulatorów.


Dla wszystkich tabulatorów, z wyjątkiem paskowego, można ustalić znaki wiodące czyli znaki automatycznie wstawiane między tekst po którym naciśnięto klawisz tabulacji a pierwszym znakiem tekstu przesuniętego do pozycji tabulatora. Znakami tymi, wypełniającymi pustą przestrzeń w dokumencie, mogą być kropki, myślniki lub znaki podkreślenia. Jeśli żaden znak wiodący nie zostanie zdefiniowany, w dokumencie pozostanie pusta przestrzeń.

Tabulatory z ewentualnie wybranymi znakami wiodącymi, można wstawić do dokumentu poprzez zaznaczenie akapitów, w których mają się pojawić, wybranie z polecenia „Format” podpolecenia „Tabulatory...” a w Wordzie 2007 w zakładce „Narzędzia główne”, po otwarciu okienka dialogowego grupy Akapit i wybraniu przycisku „Tabulatory...”.


Okno dialogowe ustawień i własności tabulatorów
Rys. 4: Okienko dialogowe Tabulatory.


W nowootwartym oknie dialogowym można ustawić wybrane tabulatory na właściwym miejscu. Po zatwierdzeniu wyboru tabulatory zostaną umieszczone na zdefiniowanych pozycjach. Tabulatory ustawione w pustym akapicie będą powtarzane w każdej linijce akapitu oraz w każdym następnym akapicie tworzonym po naciśnięciu klawisza ENTER.

Tabulatory można też wstawiać bezpośrednio w dokumencie, poprzez kliknięcie lewym przyciskiem myszki w dolną część linijki poziomej. Kliknięcie podwójne, spowoduje wstawienie symbolu tabulatora z jednoczesnym otwarciem pokazanego powyżej okna dialogowego, zarządzającego położeniem i własnościami tabulatorów

Po lewej stronie obszaru wyświetlającego linijkę poziomą, w małym prostokątnym przycisku, wyświetlany jest symbol wstawianego tabulatora. Rodzaj tabulatora można zmienić klikając w przycisk symbolu tyle razy, aż pojawi się symbol potrzebnego tabulatora. W cyklu zmieniających się symboli pojawiają się dodatkowo, nie omawiane tutaj, symbole wcięcia pierwszego wiersza oraz symbol wysunięcia.


Linijka z ikoną wyboru tabulatora.
Rys. 5: Linijka z zaznaczonym miejscem wyboru rodzaju tabulatora.




Kończąc temat tabulatorów, wyjaśnijmy jeszcze jak je ewentualnie usunąć. Należy zaznaczyć te akapity w których znaki tabulatorów mają zostać usunięte, wywołać przytoczone powyżej okno dialogowe „Tabulatory” i usunąć wszystkie lub tylko wybrane tabulatory. Tabulatory można też usunąć przeciągając ich znaczniki, z linijki na obszar kartki. Należy jednak pamiętać, że operacja ta nie usuwa wstawionych przez użytkownika znaków tabulacji, te pozostając, rozmieszczają tekst wg nowych zasad, wynikających np. z przywrócenia tabulatorów domyślnych. Pamiętajmy, że znak tabulacji wstawiony przy pomocy klawisza tabulacji jest tylko informacją, że następny tekst będzie pisany od najbliższego tabulatora wg zasad tego tabulatora dotyczących. Sam znak tabulacji usuwa się z tekstu tak, jak każdy niepotrzebny już znak, klawiszem DELETE lub BACKSPACE.

Wróćmy teraz do zagadnienia wyrównania numerów stron w napisanym już spisie treści. Zauważmy, że w omawianym przypadku wystarczyłby nam tabulator prawy umieszczony w okolicach prawego marginesu strony, który miałby zdefiniowane kropki jako znaki prowadzące. Teraz wystarczyłoby zamienić wszystkie wpisane kropki na jeden znak tabulacji, by numery stron ustawiły się na prawej stronie względem tego tabulatora.

Można to wykonać następująco:

To wszystko, efekt powinien już być widoczny.




Uwaga.

Może się zdarzyć, że każde wpisane trzy kolejne znaki kropki zamienione zostały automatycznie na znak wielokropka (to akurat zależy od ustawień opcji autokorekty). W efekcie w tekście może być ileś znaków wielokropka i pozostałe pojedyncze kropki. W sekwencji zamiany należy zatem najpierw zamienić wielokropki na kropki a dopiero potem zrealizować przytoczony powyżej sposób. Znak wielokropka wpisać można kombinacją klawiszy CTRL+ALT+. (CTRL+ALT+kropka).

Poniższa prezentacja pokazuje realizację przykładu z pierwszej ilustracji.