Uwaga: przeglądasz tę stronę na urządzeniu o niewielkim ekranie (szerokość < 640px). Niektóre zamieszczone w artykule ilustracje i animacje mogą stać się nieczytelne po dopasowaniu ich do rozdzielczości tego ekranu.

Yestok.pl

Jerzy Moruś

© Wszystkie prawa zastrzeżone. Wykorzystanie całości serwisu lub jego fragmentów bez pisemnej zgody autora zabronione.

Style w edytorach tekstu - wprowadzenie.



Opracowanie powstało w oparciu o Word 2007


Styl to jeden z pierwszych „wynalazków” związanych z edytorami tekstów. Niestety jest jednocześnie rozwiązaniem mało docenianym. Dla piszących krótkie prace wiedza o stylach i ich znaczeniu może i nie jest istotna. Dla osób piszących duże prace, złożone z wielu rozdziałów, znajomość stylów może być wybawieniem podczas prac związanych z ostatecznym redagowaniem tekstu.

Sama idea stylów jest logiczna i prosta. Podczas pisania prac, autorzy często formatują pewne fragmenty tekstu w taki sam sposób, sygnalizując tym samym występowanie treści o podobnych kategoriach. Na przykład piszący może przyjąć, że każdy przywołany bezpośrednio w tekście tytuł publikacji, ma w nim występować jako tekst pochyły i pogrubiony. A na przykład tytuły rozdziałów własnej pracy będą napisane wersalikami, powiększoną czcionką o kroju prostym.

Przyjęcie takich założeń oznacza, że na bieżąco, już podczas pisania, należałoby zmieniać atrybuty formatowania stosownego tekstu, albo wykonać te czynności już po napisaniu całego opracowania. W każdym przypadku wymaga to przestawienia co najmniej jednego a zazwyczaj kilku atrybutów dotyczących tekstu. Te właśnie okoliczności były bazą pomysłu wprowadzenia stylu. Pomyślano tak: zamiast zmieniać ciągle kilka atrybutów i cech tekstu i jednocześnie nie zapomnieć o żadnym z nich, lepiej zebrać te atrybuty i cechy w pewien zestaw i taki właśnie zestaw przypisywać do tekstu. Ten zestaw atrybutów i cech, to właśnie styl. Aby odróżnić różne style, każdemu z nich przypisano nazwę poprzez jaką można je wskazać.



Przypisanie do tekstu jakiegoś stylu to w efekcie przypisanie wszystkich atrybutów i cech jakie w tym przypisywanym stylu zdefiniowano. Zdecydowanie upraszcza to pracę nad tekstem. Ma też, jak się okazało, dodatkową zaletę. Jeżeli fragmenty tekstu, którym przypisano jakiś styl mają zmienić swój wygląd, wystarczy zmodyfikować „wnętrze” stylu, a stosowne fragmenty przyjmą nowy sposób prezentowania się w dokumencie.

Powie ktoś — po co korzystać ze stylu, skoro chcę w jakimś miejscu tylko np. wytłuścić tekst? I poniekąd będzie miał rację, korzystanie ze stylów nie jest bowiem obowiązkowe. Warto jednak wiedzieć, że niezależnie od używania stylów można w dowolnym miejscu tekstu zastosować indywidualne atrybuty tekstu i mają one wtedy pierwszeństwo przed atrybutami przypisanymi stylem. Oznacza to, że zmiana stylu na inny lub dokonanie modyfikacji „wnętrza” stylu nie spowoduje zmian tej części tekstu, która ma atrybuty przypisane indywidualnie.

Spośród stylów związanych z tekstem rozróżnia się dwa główne typy.

Styl znaku, to styl, który przypisuje swoje atrybuty zaznaczonemu wcześniej fragmentowi tekstu. Jeśli żaden fragment tekstu nie jest zaznaczony ale kursor tekstowy miga wewnątrz jakiegoś wyrazu, to styl przypisany jest do tego wyrazu. Jeśli kursor tekstowy miga poza wyrazem, to styl przypisany zostanie do bieżącego położenia kursora i zacznie obowiązywać dla nowo wpisywanego tekstu. Ten typ stylu pozwala określić tylko te atrybuty, które związane są z — nazwijmy to — liternictwem. A więc np. krój czcionki, rozmiar, efekty specjalne, kolor, tło...

Styl akapitu, to styl który swoje atrybuty przypisuje do całego akapitu. Dlatego jego użycie wymaga jedynie wskazania akapitu, poprzez przeniesienie do niego kursora tekstowego. Jeśli zaznaczono fragment tekstu obejmujący kilka akapitów, lub zaznaczono fragmenty tekstów leżące w różnych akapitach, to atrybuty stylu zostaną przypisane do całych akapitów, bez względu na to, jaki ich fragment został zaznaczony. Ten rodzaj stylu pozwala zdefiniować oprócz atrybutów czcionki także atrybuty związane z bardziej ogólnym wyglądem tekstu, takie jak np. wcięcia, marginesy, odstępy przed i po akapitowe, interlinię, położenie tabulatorów...

Te dwa typy stylów występują we wszystkich wersjach programu Word. W wersji pakietu MsOffice 2007 i nowszych występuje jeszcze jeden typ stylu. Jest to typ „Połączone (akapit i znak)”, czyli styl akapitu i znaku jednocześnie. Jego oddziaływanie zależy od tego czy, i co, zaznaczono w tekście. Jeżeli wewnątrz akapitu nie zaznaczono żadnego fragmentu tekstu, albo zaznaczono cały akapit łącznie ze znakiem końca akapitu, styl traktowany jest jak styl akapitu. Jeśli zaznaczono jakiś fragment tekstu, styl traktowany jest jak styl znaku. W tym drugim przypadku, zdefiniowane w stylu atrybuty właściwe dla akapitu nie mają wpływu na tekst. Oprócz wspomnianego stylu połączonego twórcy oprogramowania proponują jeszcze inne style, takie jak np. „Tabela”, „Lista”. Nazwy tych kategorii wskazują jakiego rodzaju części dokumentu można objąć pojęciem stylu. Zasada oddziaływania jest zawsze taka sama.

Otwierając nowy dokument, w każdym ze wspomnianych powyżej edytorów, aktywujemy wstępny styl, zależny od użytego podczas otwierania szablonu. Dla szablonu standardowego, najczęściej używanego, jest to styl akapitu o nazwie: w Wordzie 2003 i nowszym — „Normalny”, w Wordzie wersji wcześniejszych — „Standardowy”.

W tym materiale postaram się omówić problematykę stylów w programie Word ale jak przekonają się użytkownicy innych programów edytorskich wszędzie zasady są podobne.

Edytory, za pośrednictwem swoich pasków narzędziowych pokazują użytkownikowi jaki styl jest aktualnie przypisany do miejsca wpisywania tekstu. Pozwalają także wybrać styl jaki ma zostać zastosowany w zaznaczonym fragmencie tekstu, całym akapicie lub od konkretnego miejsca. Producenci oprogramowania dołączają wstępnie przygotowane style i są one od razu dostępne do wykorzystania. Style takie nazywamy stylami wbudowanymi.

Na poniższych ilustracjach widać wykaz dostępnych stylów w poszczególnych edytorach.

Word 2000 prezentuje listę stylów po rozwinięciu stosownej listy wyboru. Poniżej ilustracja prezentująca taką listę. Nazwa stylu prezentowana jest taką czcionką jaka obowiązuje w stylu. Ponadto po prawej stronie nazwy, na szarym polu, zobrazowano informację o wyrównywaniu tekstu, wielkości używanej czcionki i rodzaju stylu. Podkreślona litera „a” oznacza styl znaku zaś symbol końca akapitu „¶” — styl akapitu. Przedstawiona lista dotyczy nowopowstającego dokumentu. Kiedy w dokumencie użyte zostaną także inne style, pojawią się one na rozwijanej liście.

Rozwijana lista styló w programach Word 97-2003
Rys. 1: Rozwijana lista stylów występująca w programie Word wersji 97-2003.

Aby skorzystać z innych stylów, w Wordzie 2000 należy wywołać polecenie „Format-Style...”. Pojawi się nowe okienko, tzw. okienko menadżera stylów, pozwala ono wskazać jaki styl ma zostać użyty. Tutaj także można zawęzić lub poszerzyć zakres wyświetlanych stylów. Wygląd okna menadżera stylów prezentuje poniższa ilustracja.

Okno menadżera stylów w programie Word 97-2003, pozwalające wybrać inny ze zdefiniowanych stylów
Rys. 2: Okno menadżera stylów w programie Word wersji 97-2003.

Word 2007 i 2010 na wstążce narzędziowej , w zakładce „Narzędzia główne”, ma sekcję „Style”, z wyraźnymi dużymi ikonami tak zwanych szybkich stylów. Jest to wstępnie zdefiniowana lista stylów gotowych do użycia. Użytkownik może tę listę rozbudowywać lub usuwać style mu niepotrzebne. Usunięcie stylu z tej listy nie usuwa go z dokumentu, usunięty styl jest nadal dostępny poprzez standardowy dostęp do listy stylów. W sekcji tej wyróżnioną ramką otoczona jest nazwa tego stylu który przypisany jest do zaznaczonego fragmentu tekstu lub miejsca w akapicie, w którym aktualnie znajduje się kursor tekstowy. Zaznaczenie nie pojawi się jeśli zastosowano styl, którego nie ma na liście szybkich stylów. Wygląd tego fragmentu wstążki pokazano poniżej.

Szybkie style w grupie Style wstązki Narzędzia główne
Rys. 3: Narzędzie Szybkie style w grupie Style zakładki Narzędzia główne.

Wyświetlone szybkie style, które można zresztą dodatkowo rozwinąć w pełną listę, są tylko elementem zestawu dostępnych stylów. Ich pełną listę zobaczyć można po wybraniu przycisku tzw. okna dialogowego stylów. Ikonka wywołania tego okna znajduje się na prawo od napisu style. Jest to symbol małego kwadratu z wrysowaną strzałką. Na ilustracji powyżej zaznaczona czerwonym okręgiem. Wywołane okno dialogowe stylów wygląda jak na ilustracji poniżej.

Okno Style w programie Word 2007
Rys. 4: Okienko style w programie Word 2007.

Lista stylów zawiera nazwy stylów oraz informacje o ich rodzaju. Jeśli w oknie tym zaznaczono opcję „Pokaż podgląd”, nazwy stylów wyświetlane są z przypisanymi im atrybutami. Rodzaj stylów sygnalizowany jest przez literę „a” (styl znaku), znak końca akapitu „¶” (styl akapitu) lub podkreślone oba te symbole „¶a”(wspomniany wcześniej styl połączony). Dodatkowe informacje o podstawowych atrybutach stylu pojawiają się po naprowadzeniu na nazwę stylu kursora myszki. Na tej liście nazwa stylu zastosowana w zaznaczonym fragmencie tekstu lub akapicie otoczona będzie niebieską ramką. Na ilustracji ramką otoczona jest nazwa stylu „Tytuł”. Zobacz poniżej.

Przykład opisu właściwości stylu w programie Word 2007
Rys. 5: Przykładowy opis właściwości stylu.

Lista stylów wyświetlanych w okienku dialogowym style zależy od parametru decydującego jakie style mają zostać wyświetlone. W nowoutworzonym i pustym dokumencie lista ta może wyglądać tak jak na ilustracji poniżej.

Lista okienka dialogowego Style w nowym, pustym dokumencie.
Rys. 6: Lista okienka dialogowego „Style” w nowym, pustym dokumencie.

Jak widać na liście znajdują się tylko dwa style, „Normalny” oraz „Nagłówek 1”. W prawym dolnym rogu okienka można wywołać „Opcje...” okienka dialogowego „Style”. Opcje te pozwolą między innymi ustalić jakie style mają zostać wyświetlone na liście. Na ilustracji poniżej przedstawiam wywołane okienko „Opcje okienka stylów” z rozwiniętą już listą wyboru „Wybierz style do pokazania”.

Opcje okienka stylów z rozwiniętą listą wyboru.
Rys. 7: Opcje okienka stylów z rozwiniętą listą wyboru.

Dzięki tej opcji można wyświetlić style użyte w dokumencie (wybór: W bieżącym dokumencie), rzeczywiście zastosowane (wybór: Używane), zalecane w normalnej pracy (wybór: Zalecane) lub wszystkie style dostępne w edytorze (wybór: Wszystkie style).



W tym miejscu wyjaśnienia wymaga jeszcze jedna ikona znajdująca się w grupie „Style”, ikona „Zmień style”. Element ten nie jest treścią rozważań tego artykułu, warto jednak wiedzieć co oznacza. W wersji Word 2007 i nowszych pojawiło się pojęcie motywu. Motywu, czyli bardziej ogólnego zestawu cech przypisanych do tekstu. Ikona ta pozwala jednym kliknięciem zmienić zestaw stylów, kolorów i czcionek w całym dokumencie. Jej działanie będzie najbardziej widoczne kiedy w dokumencie zastosowano różnorodne style i właściwie niewidoczne, gdy dokument został napisany jednym stylem. Ewentualny nowy wygląd dokumentu można zaobserwować przyglądając się mu, podczas naprowadzania wskaźnika myszki na jeden z elementów listy „Zestaw stylów”. Word 2007 i nowsze mają bowiem wbudowaną właściwość podglądu tekstu, już przy wskazaniu stylu z listy szybkich stylów (dotyczy to wówczas wskazanego miejsca w dokumencie) lub podglądu wszystkich zmian dokumentu (jeśli wskazywany jest element z listy „Zestaw stylów”). Pozwala to autorowi przyjrzeć się ewentualnemu wyglądowi treści, jeszcze przed zaakceptowaniem zmian. Ostateczne zmiany nastąpią bowiem dopiero po kliknięciu myszką.

Zastosowanie stylu w dokumencie wymaga zatem zaznaczenia fragmentu dokumentu lub wskazania miejsca zastosowania stylu, zależnie od rodzaju zastosowanego stylu oraz kliknięcie myszką w wybrany styl. Style niewidoczne na rozwijanej liście szybkich stylów dostępne będą po użyciu pełnej listy stylów. Style z pełnej listy, można dodać do listy szybkich stylów.

Trzeba też nadmienić, że osoby nie korzystające ze stylów, to ci, którzy korzystając wyłącznie ze stylu podstawowego („Normalny”, „Standardowy”) zmieniają indywidualnie cechy i atrybuty tekstu. Taki dokument w całości objęty jest jednym stylem chociaż ma urozmaicony wygląd.



Poniższa prezentacja powinny dać pogląd na rolę i znaczenie stylów w edytorach. Dla celów prezentacji został przygotowany testowy dokument napisany jednym stylem.